Καμιά πατρίδα για τους μελλοθάνατους…

Η Ελλάδα, αν θέλουμε να πούμε την πραγματική αλήθεια, δεν αξίζει να σωθεί! Σοκαριστική δήλωση, ναι! Θα την επαναλάβω ώστε να γίνει αντιληπτό ότι αυτό που δήλωσα στην παραπάνω γραμμή το έκανα μετά λόγου γνώσης και με απόλυτη ψυχραιμία. Σάββατο βράδυ, γράφω αυτές τις γραμμές στο γραφείο μου, απ'έξω ακούγεται ο ήχος από το μονότονο ψιλόβροχο, απολαμβάνω ένα ζεστό τσάι, ενώ παράλληλα ακούω το κοντσέρτο για πιάνο Νο. 21 του αγαπημένου μου Mozart. Είμαι λοιπόν νηφάλιος και ήρεμος παρόλο που ήδη διανύουμε το κρισιμότερο εικοσιτετράωρο στην ιστορία του τόπου μας από την εποχή του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Η Ελλάδα λοιπόν δεν αξίζει να σωθεί! Γιατί θα μου πείτε… Γιατί ποτέ δεν υπήρξαμε συνεπείς, ειλικρινείς και μπεσαλήδες! Να γιατί. Γιατί μάθαμε να ζούμε μέσα στο ψέμα από τα μικράτα μας. Μαθαίνουμε ένα κάρο ψέματα από το σχολείο ακόμη, μεγαλοποιούμε τις επιτυχίες μας και αποκρύπτουμε ήττες και αποτυχίες. Όλες οι νίκες μας έχουν και από έναν «Πατέρα». Έναν Αθηναίο στρατηγό, ένα Βυζαντινό αυτοκράτορα, ένα Γερμανόφιλο δικτάτορα ακόμη και την Παναγία τη Βρεφοκρατούσα! Οι ήττες μας όμως είναι πάντα «ορφανές»! Είναι η κακοτυχία, ο φθόνος, τα καιρικά φαινόμενα και πάντοτε οι ξένοι οι οποίοι είναι καταφανώς υπεύθυνοι για κάθε εθνική τραγωδία και για όλα μας τα δεινά. Κι αν πρέπει να αποδώσουμε ευθύνη σε «δικούς» μας ανθρώπους τότε αυτοί σίγουρα υπήρξαν λακέδες της εξουσίας, προδότες, πουλημένοι, ρουφιάνοι και δοσίλογοι. Όλοι έχουν ευθύνη εκτός από εμάς τους ίδιους. Κάποιος άλλος πρέπει πάντα να είναι ο φταίχτης. Πολύ βολικός μύθος αφού απενοχοποιεί τα πάντα, μας αναβαπτίζει στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ και μας καθιστά ακόμη πιο βέβαιους για την ορθότητα των όποιων αποφάσεων και ενεργειών μας. Η εθνική υπερηφάνεια και η χαλύβδωση της εθνικής συνείδησης μέσω της διδασκαλίας της Ιστορίας στα σχολεία έχει δημιουργήσει μια αρτηριοσκληρωτική νοοτροπία που δύσκολα αντιλαμβάνεται τις αλλαγές στο παγκόσμιο στερέωμα. Η ανοχή μας στη διαφορετικότητα και την πολυπολιτισμικότητα είναι πολύ χαμηλή ενώ αδυνατούμε να κατανοήσουμε ότι η χώρα μας είναι μέρος αυτού του κόσμου και όχι το κέντρο του κόσμου!

Έτσι με την πεποίθηση ότι όλοι οι λαοί μας «χρωστούν» για το γεγονός ότι σε αυτόν τον τόπο γεννήθηκε ο Σωκράτης και ο Περικλής, πορευόμαστε μέσα στο ρου της Ιστορίας χωρίς να δημιουργούμε, να συνεισφέρουμε ή και να βελτιωνόμαστε ως λαός. Μπορεί όντως η ομαδική δουλειά, το δημιουργικό πνεύμα, η φιλομάθεια, η άμιλλα και ο σεβασμός σε αρχές και αξίες να ήταν αρετές που γεννήθηκαν εδώ. Όμως στον ίδιο ακριβώς τόπο «θάφτηκαν» και λησμονήθηκαν επί μακρόν. Στην πορεία της ιστορίας πήραμε λάθος δρόμο, χαθήκαμε σε σκοτεινά μονοπάτια και αρνηθήκαμε πεισματικά να αλλάξουμε ρότα. Φτάσαμε λοιπόν στο σήμερα και για πρώτη φορά μετά από πάρα πολλά χρόνια αντιμετωπίζουμε το φάσμα της καταστροφής από δικά μας εγκληματικά λάθη, ασυγχώρητες παραλείψεις και συνεχή στραβοπατήματα. Αρνούμαστε να δούμε τη σκληρή πραγματικότητα στα μάτια και βαυκαλιζόμαστε με στρεβλά ιδεολογήματα περασμένων και μακρινών μεγαλείων. Δηλώνουμε περήφανοι λόγω της ιστορίας μας. Όμως περήφανοι πρέπει να νοιώθουμε για κάτι που καταφέραμε εμείς και όχι κάποιοι πριν απο εμάς.

Είναι σαφές ότι το αξιακό μας σύστημα, βρίσκεται στα πρόθυρα της ηθικής κατάπτωσης. Η έννοια της συλλογικής προσπάθειας έχει πάει περίπατο και ο καθένας προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε μια ζούγκλα! Ό Έλληνας πολίτης δρα αποκλειστικά και μόνο με γνώμονα το ατομικό του συμφέρον αντιλαμβανόμενος τον εαυτό του ως νησίδα. Μια κοινωνία σε ολοκληρωτική άρνηση που ζητά μετ'επιτάσεως την καταστροφή της. Πτώχευση ζητάμε ώστε να μη ζητιανεύουμε. Έχουμε αξιοπρέπεια βλέπεις. Αξιοπρέπεια με τρύπια βρακιά, για να το πω κι εγώ πολύ λαϊκά! Όπως είπα σήμερα και σε έναν καλό φίλο που ζει στην Αγγλία, προφανώς βιώνουμε ένα παραληρηματικού τύπου συνωμοσιολογικό κλίμα «ενημέρωσης» και διασποράς πληροφοριών και έτσι έχουμε χάσει εντελώς το μέτρο. Ακούω τελευταία το περίφημο: «Να πτωχεύσουμε να ησυχάσουμε»! Είναι τόσο γελοία αυτή η ρήση που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν και ανάξια σχολιασμού. Όσοι υπόσχονται μαγικές λύσεις και λαγούς με πετραχήλια ή εθελοτυφλούν ή δημαγωγούν ή είναι απλά άσχετοι…

Τα πράγματα είναι απλά! Με 75 δις ευρώ έξοδα και 50 δις ευρώ έσοδα, με 44 δις εισαγωγές και 16 δις εξαγωγές στο εμπορικό ισοζύγιο της χώρας και με δημόσιο χρέος που με τα 350 δις ευρώ που έχει φτάσει, υπολογίζεται κοντά στο 160% του ΑΕΠ η πτώχευση ισοδυναμεί με αυτοκτονία για όποιον έχει στοιχειώδεις μακρο-οικονομικές γνώσεις. Αν η όποια στάση πληρωμών συνοδευόταν και με επιστροφή στη δραχμή τότε τα 44 δις ευρώ των εισαγωγών θα έπρεπε να προσαρμοστούν αυτόματα στο μισό της αξίας τους. Ο καθένας μπορεί να καταλάβει τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό για τρόφιμα, καύσιμα, φάρμακα. Μιλάμε για αλβανοποίηση και επιστροφή στη δεκαετία του '50!!

Ακούμε εύκολες και ανέξοδες προτάσεις από τους αριστεροπατριώτες για μονομερή διαγραφή του χρέους. Στην Ελλάδα μας περισσεύουν οι τζάμπα μάγκες, είναι γνωστό αυτό. Ο καλός πατριώτης προτιμά να ζει με το χέρι απλωμένο (από τα δανεικά) παρά να προσπαθήσει να τηρήσει δεσμεύσεις έναντι εαυτού και τρίτων. Τα χρέη όμως δε διαγράφονται έτσι και σίγουρα όχι χωρίς τις ανάλογες επιπτώσεις. Ας μην είμαστε αφελείς. Θα υποστούμε τις συνέπειες πολλών στρεβλών πρακτικών. Δεν υπάρχουν Μεσσίες στη ζωή. Ο λογαριασμός θα είναι μεγάλος και οι ευθύνες βαραίνουν το σύνολο της κοινωνίας μας. Δεν υπάρχουν άφθαρτοι σε μια φθαρμένη κοινωνία. Το κράτος δεν είναι κάτι το απρόσωπο, ούτε και το σύστημα φυσικά. Αποτελείται από ΟΛΟΥΣ μας! Η Δημοκρατία μας έχει δώσει τη δυνατότητα να εκφραζόμαστε, να επιδοκιμάζουμε και να αποδοκιμάζουμε. Όχι τη μία να χειροκροτούμε και την άλλη να μουτζώνουμε.

Μάθαμε στη συναλλαγή και βολευτήκαμε. Απειλούμε, φωνασκούμε, απαιτούμε, βρίζουμε, απαξιώνουμε, δεν ακούμε ποτέ το συνομιλητή μας, αδιαφορούμε για τον εθελοντισμό, το περιβάλλον και τις πανανθρώπινες αξίες αλλά απαιτούμε να μας σέβονται, να μας τιμούν, να μας θαυμάζουν και να μας διασώζουν! Βρίζουμε και φτύνουμε τον καθρέφτη δηλαδή. Δεν υπάρχει τσίπα σε αυτό τον τόπο γιατί η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα, η πατριδοκαπηλεία, η συναλλαγή, η επιλεκτική ερμηνεία του νόμου, η ισοπέδωση και ο εκχυδαϊσμός των θεσμών από ΟΛΟΥΣ μας έφεραν κοντά στον πάτο...

Έχουμε κατρακυλήσει σε όλους τους δείκτες ενώ και η ατιμωρησία πάει σύννεφο! Η Ελλάδα βρίσκεται στην τελευταία θέση της λίστας των 27 σε διαφάνεια, ανταγωνιστικότητα και ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Βρισκόμαστε στην 90η θέση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας ενώ τα τελευταία δύο χρόνια η χώρα μας έχει χάσει 19 θέσεις! Είμαστε λιγότερο ανταγωνιστικοί από την Αλβανία, τη Γουατεμάλα, την Ουγκάντα και την Μποτσουάνα... Έχει διαλύσει ο πυρήνας του κράτους ενώ και οι πολίτες έχουν καλομάθει στη συναλλαγή και τη διαφθορά. Κανένας δε θέλει το ξεβόλεμά του. Είναι όμως πια πολύ αργά για δάκρυα…

Το συμπέρασμα είναι πως ακόμη και χωρίς μνημόνιο θα πρέπει να κόψουμε κράτος και να πουλήσουμε κάποια περιουσιακά στοιχεία, να πατάξουμε τη φοροδιαφυγή, να επιβάλλουμε παντού πόθεν έσχες, να χτυπήσουμε τη βυζαντινή γραφειοκρατία και να σταματήσουμε την καχυποψία προς τα ξένα επενδυτικά κεφάλαια μέχρι να ορθοποδήσουμε σαν οικονομία. Με ύφεση της τάξης του 5-6%, με τις ελάχιστες εναπομείνασες σημαντικές ελληνικές επιχειρήσεις έτοιμες να φύγουν εκτός Ελλάδος, με το γραφειοκρατικό τέρας του δημοσίου αλώβητο και τη διαφθορά ακμάζουσα, κανένα χρέος δεν είναι βιώσιμο, ούτε καν το μηδενικό. Από την παράνομη εργασία και τη φοροδιαφυγή η Ελλάδα χάνει ετησίως 30 δις ευρώ! 15 δις ευρώ είναι το ποσό των ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο. Το κράτος αδυνατεί να τα μαζέψει και έτσι επιβάλλει χαράτσια στα γεροντάκια, τους μισθωτούς και τους μαγαζάτορες βυθίζοντας τον τόπο σε μια πρωτοφανή ύφεση που όμοιά της σε βάθος και σε διάρκεια, εν καιρώ ειρήνης, δεν έχει υπάρξει μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο! Κατά συνέπεια η Τρόϊκα αφού βλέπει ότι το κράτος δεν μπορεί να συμμαζέψει τη διαφθορά επιβάλει πλέον δυσβάσταχτα μέτρα ώστε να εξασφαλίσει την αποπληρωμή των δανείων που μας δίνονται.

Τούτων λεχθέντων, η άτακτη χρεοκοπία ΔΕΝ είναι λύτρωση! Μια άτακτη χρεοκοπία τώρα θα φέρει άνευ προηγουμένου σεισμικές δονήσεις. Αντί για «Ευρωπαϊκό Μπανγκλαντές» θα γίνουμε Αλβανία του '50 χωρίς καμία πιθανότητα επανόδου αφού τη χώρα θα λυμαίνονται και επισήμως τα λαμόγια που την επιζητούσαν και προετοιμάζονταν μεθοδικά για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Το να πας στον πάτο δε σημαίνει απαραίτητα ότι θα αρχίσεις να ανεβαίνεις κιόλας. Μπορείς να μείνεις εκεί για πάντα! Δείτε τα αφρικανικά κράτη της Υποσαχάριας Αφρικής μετά την απελευθέρωσή τους από τα δεσμά της αποικιοκρατίας...

Βεβαίως όταν και οι δανειστές μας «θωρακιστούν» από το συστημικό κίνδυνο θα γίνει και αυτό φυσικά. Και δε νομίζω ότι θα αργήσει εφόσον συνεχίσουμε στον ίδιο καταστροφικό δρόμο... Αυτό το παιχνίδι σώστε μας ή σας παίρνουμε στον πάτο μαζί μας θα καταλήξει σαν το μύθο του Αισώπου με τον ψεύτη βοσκό και τα πρόβατα! Το θέμα δεν είναι αν θα μείνουμε στο ευρώ ή θα επιστρέψουμε στη δραχμή. Αυτό που κρίνεται είναι πολύ μεγαλύτερο. Αν θα μείνουμε, δηλαδή, μια χώρα προσανατολισμένη στην Ευρώπη ή αν θα γίνουμε έρμαιο μαφιόζικων παρακρατικών πρακτικών, μια χώρα σκουπίδι, όπως τα ομόλογά μας σήμερα.

Η κοινωνία αλλάζει συντεταγμένα, με συντονισμένα βήματα ή άλματα προόδου, υγιούς ανταγωνισμού, άμιλλας, καλλιέργειας του ομαδικού πνεύματος και της πολιτικής αγωγής, προάσπισης των αρχών και αξιών και προώθησης του εθελοντισμού, μεταξύ άλλων. Δεν αρκεί η αλλαγή πολιτικών προσώπων! Πρέπει μια ολόκληρη κοινωνία να ανανεωθεί και να επαναπροσδιορίσει πολλές στρεβλές πρακτικές, να κινηθεί γρηγορότερα σε πολλά μέτωπα, οικονομικά, πολιτιστικά, πολιτικά αλλά και να παραδώσει τα ηνία για μια εκ βάθρων κοινωνική αλλαγή σε αυτούς που είχαν περιθωριοποιηθεί στο παρελθόν. Αν δε γίνουν άμεσα οι απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές, εάν αυτό το κρατικοδίαιτο και αντιπαραγωγικό ελληνικό μοντέλο δεν αλλάξει σε ένα άλλο ικανό το οποίο να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα τότε θα βρεθούμε και πάλι στην ίδια θέση.

Επειδή λοιπόν πιστεύω βαθιά ότι για να επιτευχθεί αυτό θα πρέπει η αλλαγή να ξεκινήσει από το ίδιο μας το σπίτι αλλά και τη γειτονιά μας δεν είμαι πλέον καθόλου αισιόδοξος. Με την «αυτιστική» εμμονή μας στη μονομερή απόδοση όλων των ευθυνών στο πολιτικό σύστημα αλλά και τον άκρατο εθνοφυλετικό κομπλεξισμό που μας χαρακτηρίζει δεν υπάρχει καμία αληθινή διέξοδος για πραγματική βελτίωση. Μπήκαμε πλέον σε ένα μακρύ και σκοτεινό τούνελ χωρίς την παραμικρή αχτίδα φωτός στο βάθος. Κινούμαστε άτσαλα πάνω σε ένα θανατηφόρο «ιστό» και όσο κι αν κάνουμε κινήσεις ώστε να απελευθερωθούμε από αυτόν, τόσο πιο πολύ παγιδευόμαστε. Δυστυχώς η κρίση έβγαλε στην επιφάνεια τα χειρότερα χαρακτηριστικά της φυλής μας. Είμαστε γεμάτοι τυφλό μίσος για τους «άλλους», αναζητούμε μαγικά λυχνάρια σωτηρίας και μετά Χριστόν προφήτες! Κάνουμε το χειρότερο δυνατόν στην κρισιμότερη στιγμή. Διχόνοια, φθόνος, αντιζηλία, εγωϊσμός μας έχουν κυριεύσει και ψάχνουμε μανιωδώς αποδιοπομπαίους τράγους. Όμως όπως έχει πει και ο μεγάλος Αμερικανός πρόεδρος Αβραάμ Λίνκολν: «A house divided against itself cannot stand».

Αν θέλουμε να ξεφύγουμε από τον ιστό της αράχνης πριν να είναι πολύ αργά θα πρέπει πρώτα να ρίξουμε μια καλή ματιά στον καθρέφτη και αφού αποδεχτούμε τα λάθη μας και συμφιλιωθούμε με αυτά, αφού αποτινάξουμε το απεχθές κουκούλι που μας περιβάλλει, τότε θα πρέπει να ανακαλύψουμε από την αρχή πανανθρώπινες αξίες και αρχές και να τις ακολουθήσουμε κατά γράμμα. Όσο αποφεύγουμε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη τόσο η πραγματικότητα θα αλλοιώνεται όλο και περισσότερο σε σημείο που όταν πια θα κάνουμε το βήμα και θα σταθούμε μπροστά του δε θα αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας. Μέσα από μια ισχυρή δόση αυτοκριτικής θα πρέπει να βρούμε το «στίγμα» μας σε αυτόν τον κόσμο, θα πρέπει να προσφέρουμε και να συνεισφέρουμε, να παρακινήσουμε, να προχωρήσουμε μπροστά. Θα πρέπει να ομονοήσουμε αλλά και να δουλέψουμε σκληρά. Αλλιώς το μίζερο και ζοφερό μέλλον για το οποίο πολλοί μας μιλούν αλλά ελάχιστα το γνωρίζουν, θα μας δείξει τα δόντια του και θα μας «πετάξει» με μεγάλη ευκολία στο χρονοντούλαπο της Ιστορίας. Και από εκεί φίλοι μου δεν υπάρχει επιστροφή… Καλή μας δύναμη!

Ακροβατώντας στο χείλος της αβύσσου.

Το σημερινό πρωτοσέλιδο της Libération τα λέει όλα! Η κατάσταση είναι απογοητευτική και ιδιαίτερα ανησυχητική. Δυστυχώς ο πρωθυπουργός ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν. Επέλεξε να παίξει ρουλέτα με την τύχη της χώρας ενώ ξαφνικά θυμήθηκε τα συμφέροντα των τραπεζιτών, μεγαλοεργολάβων, μεγαλοεκδοτών, κερδοσκόπων και λοιπών νταβατζήδων οι οποίοι υποσκάπτουν το έργο του και τον εμποδίζουν να βάλει την Ελλάδα σε τροχιά ανάπτυξης. Κάτι τέτοια γουστόζικα έλεγε και ο Καραμανλής Β’ αλλά τα εξέφρασε νωρίς μέσα σε ένα ταβερνείο και για τα υπόλοιπα πέντε χρόνια της θλιβερής του διακυβέρνησης επέλεξε να τα λησμονήσει… Όπως έχω πει και παλαιότερα είχα προσωπική επαφή με τον Παπανδρέου και γνώριζα καλά τις θέσεις και τα πιστεύω του. Τον άκουσα να μιλά για την πάταξη της διαφθοράς, την πράσινη ανάπτυξη, την ηλεκτρονική διακυβέρνηση και τον σύγχρονο πατριωτισμό. Στην πορεία της τραυματικής πρωθυπουργίας του δεν κατάφερε να τιθασεύσει το ίδιο του το κόμμα, τους συνδικαλιστές, να βάλει ένα τέλος στην ατιμωρησία, να καταφέρει ένα ισχυρό χτύπημα στη διαφθορά, να κάνει ρηξικέλευθες και δυναμικές κινήσεις γενικότερα. Δεν είχε το σθένος να συγκρουστεί με τα μεγάλα συμφέροντα, δεν έπιασε τους μεγαλοφοροφυγάδες, δεν εμπέδωσε δηλαδή ένα αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Αντιθέτως έσυρε τη χώρα σε μια βαθιά και πρωτοφανή ύφεση επιβάλλοντας ένα μίζερο καθεστώς λιτότητας και ατέρμονης μετρολαγνείας η οποία και γονάτισε τη μεσαία τάξη, δηλαδή τη ραχοκοκαλιά της πραγματικής οικονομίας. Η χώρα πλέον παραπαίει και πηγαίνει από το κακό στο χειρότερο.

Ειλικρινά η απόφαση του να μπλοφάρει ή να παίξει ένα τελευταίο χαρτί με την τύχη του τόπου μας ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι! Δεν είναι δυνατόν πέντε ημέρες μετά την επίτευξη μιας οδυνηρής αλλά αναγκαίας (εδώ που φτάσαμε) συμφωνίας για την αποφυγή ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας της χώρας, να έρχεται ο πρωθυπουργός και να δυναμιτίζει την ίδια του την προσπάθεια. Είναι μια παράλογη, επικίνδυνη και άκρως τυχοδιωκτική κίνηση. Εν μέσω διαπραγμάτευσης μιας κρίσιμης συμφωνίας δε βάζεις διλήμματα. Το δημοψήφισμα θα μετατραπεί σε ψήφο διαμαρτυρίας μια αγανακτισμένης κοινωνίας. Οι ηγέτες δεν πετάνε το μπαλάκι των ευθυνών την κρίσιμη ώρα. Προχωρούν με σθένος, δεν υπολογίζουν το πολιτικό κόστος και τελικώς κρίνονται στις κάλπες. Έτσι έκανε ο Churchill, η Thatcher αλλά ακόμη και ο Κωνσταντίνος Καραμανλής όταν μας έβαλε στην ΕΟΚ παρά τις αντιξοότητες και με τον κόσμο να θέλγεται τότε από τα λαϊκίστικα συνθήματα του Ανδρέα Παπανδρέου, όπως τα αλήστου μνήμης «ΕΟΚ και ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» και «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες». Οι ηγέτες οδηγούν δεν οδηγούνται! Ο Παπανδρέου έχει επιλέξει να γαντζωθεί στην καρέκλα και επιμένει ότι μόνο εκείνος μπορεί να «σώσει» τη χώρα από την καταστροφή. Είναι πλέον φανερό ότι έχει χαθεί η πολιτική διεύθυνση. Τι θα γίνει αν θα πέσει η κυβέρνηση δεν μπορώ να το γνωρίζω αλλά δεν ανέχομαι ως ελεύθερος και σκεπτόμενος πολίτης τα εκβιαστικά διλήμματα του τύπου «Ή εμείς ή το χάος». Το χάος το έφερε η κυβέρνηση αυτή με τις παλινωδίες, τους κουτσαβακισμούς και τη θλιβερή της ανικανότητα!

Λυπάμαι πολύ γιατί υποστήριξα με πάθος τον Παπανδρέου. Με τον καιρό η υποστήριξη έγινε ανοχή και από σήμερα και πέρα η προτροπή μου προς την κυβέρνηση είναι: Κύριοι σταματήστε τους επικίνδυνους τακτικισμούς και αναλάβετε τις ιστορικές σας ευθύνες πριν ολισθήσουμε σε μια άβυσσο χάους ή ΦΥΓΕΤΕ το συντομότερο δυνατόν. Όπως έχει πει άλλωστε και ο 33ος πρόεδρος των ΗΠΑ, Harry S. Truman: "If you can't take the heat, get out of the kitchen."

Η απειλή της δυστοπίας.

Τα όνειρα μιας γενιάς απειλούνται με εξαφάνιση! Είναι αλήθεια ότι ζούμε πρωτόγνωρες καταστάσεις. Έφτασε η ώρα της τραγικής συνειδητοποίησης όπου τα πάντα ανατρέπονται μονομιάς και όλοι αναρωτιόμαστε πως και γιατί φτάσαμε εδώ. Η κοινωνία μας πιάνεται στον ύπνο και ξυπνώντας βίαια ψάχνει αποδιοπομπαίους τράγους και αναζητά μαγικές λύσεις σωτηρίας. Είναι όμως πολύ αργά. Δυστυχώς έχουμε φτάσει στο σημείο να μη σεβόμαστε ο ένας τον άλλον ενώ πιστεύουμε βαθιά μέσα μας ότι μόνον εμείς κατέχουμε την απόλυτη αλήθεια. Από λόγια έχουμε χορτάσει. Γνωρίζουμε πολύ καλά τι δε θέλουμε και αυτό μας ενώνει ως ένα βαθμό. Τι όμως επιθυμεί και τι οραματίζεται ο καθένας όχι! Και εκεί είναι το πρόβλημα. Είναι τόσο εύκολο να γκρεμίζεις τα πάντα στο διάβα σου. Το δύσκολο όμως είναι να χτίζεις και να δημιουργείς κάτι νέο στη θέση του παλιού. Δεν έχω διαγνώσει μια τέτοια διάθεση στην ελληνική κοινωνία. Ακούμε τα απίθανα κάθε μέρα. Μονομερής διαγραφή του χρέους! Έξω από την ΕΕ! Δικό μας νόμισμα! Μακριά από εξαρτήσεις και δάνεια! Διερωτώμαι γιατί δεν τα λένε αυτά και για τους εαυτούς τους; Μια κοινωνία πνιγμένη στα χρέη, συνηθισμένη στην πελατειακή συμπεριφορά, εξαρτημένη από τις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, μαθημένη στον ψεύτο-τσαμπουκά, μια κοινωνία ανάλγητη και αποχαυνωμένη, αποξενωμένη και φοβική που δε γνωρίζει τι σημαίνει communal spirit, ξαφνικά ξυπνά από το λήθαργο και θέλει να καταστρέψει το σύστημα. Το σύστημα όμως δεν είναι κάτι απρόσωπο, δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποτελείται από όλους εμάς. Απειλούμε, φωνασκούμε, απαιτούμε, βρίζουμε, απαξιώνουμε, δεν ακούμε ποτέ το συνομιλητή μας, αδιαφορούμε για τον εθελοντισμό, το περιβάλλον και τις πανανθρώπινες αξίες αλλά απαιτούμε να μας σέβονται, να μας τιμούν, να μας θαυμάζουν και να μας διασώζουν! Βρίζουμε και φτύνουμε τον καθρέφτη δηλαδή.

Το πρόβλημα είναι ότι συνήθως η πραγματικότητα δεν εξαφανίζεται όταν την αγνοείς. Οπότε τώρα που τη βλέπουμε όλοι κατάματα βρισκόμαστε πια στο χείλος του γκρεμού (αν και υπήρχαν άνθρωποι που φώναζαν εδώ και πολλά χρόνια αλλά θεωρούντο γραφικοί). Τι έχουμε λοιπόν να χάσουμε λένε πολλοί. Από υποταγμένοι και χρεωμένοι καλύτερα ελεύθεροι, περήφανοι και φτωχοί! Νομίζουν ότι με το χάος θα απελευθερωθούμε από τις εξαρτήσεις εν μία νυκτί. Εμπρός για τα σπήλαια ελεύθεροι λοιπόν! Εμπρός για τα Βαλκάνια του 1960! Όμως μετά το χάος και όταν καταλαγιάσει ο κουρνιαχτός, σε μια χώρα με ανύπαρκτες δομές, δε χρειάζεται πολύς κόπος ώστε να 'σκάσει' ξανά το αυγό του φιδιού που επιμελώς εκκολάπτεται από τα άκρο-αριστερά και τα άκρο-δεξιά στοιχεία της κοινωνίας μας. Αυτό λοιπόν πρέπει να το αποφύγουμε πάση θυσία! Η αλλαγή νοοτροπίας είναι το ζητούμενο αφού τα προβλήματα είναι πολύπλοκα και σύνθετα και αφορούν πλέον στο σύνολο μιας παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας. Χρειάζεται διαφορετική, ανοιχτόμυαλη προσέγγιση γιατί ο εγκλωβισμός σε παρωχυμένους πολιτικούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς σχηματισμούς μας ομαδοποιεί και μας στερεί τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τη σκέψη του άλλου. Θα χρειαστεί μια τιτάνια και μακρόχρονη προσπάθεια ώστε να αντιληφθούμε ότι η προάσπιση του κοινού συμφέροντος είναι η αποτελεσματικότερη στρατηγική αντιμετώπισης των κοινών μας προβλημάτων. Ειλικρινά, ελπίζω να μη ζήσουμε ποτέ τη δυστοπία που κάποιοι οραματίζονται. Όπως έχει πει άλλωστε και ο σπουδαίος Γερμανός φιλόσοφος Φρειδερίκος Νίτσε: Όποιος παλεύει με τα τέρατα θα πρέπει να προσέξει να μη γίνει και ο ίδιος τέρας...

Το λάθος του κ. Παπανδρέου.

Ο κ. Παπανδρέου (και οι σύμβουλοί του) έχουν κάνει ένα βασικό λάθος στο χειρισμό αυτής της κρίσης. Επισείουν τον κώδωνα του κινδύνου χρεοκοπίας της χώρας σε κάθε τους βήμα. Το έκαναν πριν τις Νομαρχιακές Εκλογές, το έκαναν με την ψήφιση του Μεσοπρόθεσμου, το κάνουν και τώρα όμως ο κόσμος δε βλέπει παράλληλα με τις απειλές (εμείς ή το χάος) να αλλάζει κάτι. Το αντίθετο μάλιστα. Κάθε φορά πάμε και χειρότερα με την κυβέρνηση συνεχώς να διστάζει και να κωλυσιεργεί δημιουργώντας πλέον ένα εκρηκτικό κλίμα αβεβαιότητας, δυσθυμίας, αδιεξόδου και απελπισίας. Παράλληλα η πολιτική διαπραγμάτευση που άκομψα επιχείρησαν μετά την απότομη διακοπή των συνομιλιών με την τρόικα έφερε χειρότερα αποτελέσματα. Είναι παράλογο και ανόητο να επιχειρείς επικίνδυνους ελιγμούς στην άκρη του γκρεμού! Αυτό το παιχνίδι σώστε μας ή σας παίρνουμε στον πάτο μαζί μας θα καταλήξει σαν το μύθο του Αισώπου με τον ψεύτη βοσκό και τα πρόβατα.

Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης είναι ένας πρωθυπουργός να ανεβαίνει στη ΔΕΘ και να χρειάζεται τη συνδρομή 7000 αστυνομικών, ενός τεράστιου σιδερένιου φράχτη και ενός οχήματος που εκτοξεύει νερό με πίεση ώστε να πάει να βγάλει ένα λόγο. Ο κ. Παπανδρέου πέτυχε το ακατόρθωτο. Ξόδεψε ένα τεράστιο πολιτικό κεφάλαιο γεμάτο προσδοκίες χωρίς να κάνει τίποτα. Μάλιστα κατάφερε να στρέψει τους πάντες εναντίον του δίχως όμως να προβεί στις τομές που έπρεπε. Το αντίθετο μάλιστα. Πήρε άδικα και υφεσιακά μέτρα που βύθισαν την πραγματική οικονομία. Δεν είχε το σθένος να συγκρουστεί με τα μεγάλα συμφέροντα, δεν έπιασε τους μεγαλο-φοροφυγάδες, δεν εμπέδωσε δηλαδή ένα αίσθημα κοινωνικής δικαιοσύνης, δεν τιθάσευσε τη γάγγραινα του δημοσίου, δεν έσπασε το απόστημα της διαφθοράς, δε συμμάζεψε τα έσοδα, δεν, δεν... Αντιθέτως τα έβαλε με τις γιαγάδες και τους μαγαζάτορες!

Γενικώς, δεν ανταποκρίθηκε στις απαιτήσεις του ρόλου του όπως και πολλοί προκάτοχοί του. Πίστεψε ότι με τις κατάλληλες κινήσεις στη διεθνή διπλωματική σκακιέρα θα έσωζε την παρτίδα. Ο ιδεαλισμός του ήταν τελικώς εκτός τόπου και χρόνου. Τον κατάπιε η Λερναία Ύδρα που λέγεται ελληνικό κατεστημένο και τώρα πια παραπαίει. Μπορεί να είχε καλές προθέσεις το αποτέλεσμα όμως τον διαψεύδει πανηγυρικά. Το χειρότερο είναι ότι στη ΔΕΘ θα κινδυνολογήσει για άλλη μια φορά ενώ θα μιλήσει και πάλι για πατριωτικό καθήκον και σύγκρουση με τα οργανωμένα συμφέροντα. Η κυβέρνηση έχει τεράστια ευθύνη και δυστυχώς ούτε η αξιωματική αντιπολίτευση έχει συναίσθηση του ρόλου που σύντομα θα κληθεί να αναλάβει ενώ βλέποντας τις δημοσκοπήσεις να την ευνοούν, χαϊδεύει συνεχώς αυτιά. Σε τι τόπο προσβλέπει άραγε να κυβερνήσει ο κ. Σαμαράς; Πάνω σε πλήθος ερειπίων;

The London Riots: Μερικές πρώτες σκέψεις...

Αυτή τη φορά είναι πολύ δύσκολο να αποκρυπτογραφήσει κανείς με σαφήνεια τις αιτίες αυτής της εξέγερσης... 11χρονα, δάσκαλοι, έγχρωμοι, λευκοί, γυναίκες κλπ. συμμετείχαν σε διάφορες μορφές ανομίας. Φυσικά θεωρώ αφελή την διαπίστωση του Βρετανού πρωθυπουργού για το pure, simple crime. Προφανώς δεν είναι αφελής ο άνθρωπος αλλά το να αναγνωρίζεις social malaise σε μια κοινωνία θέλει πολύ θάρρος. Υπάρχει γκετοποίηση όπως και στο Παρίσι και το Los Angeles (τα riots του οποίου κάνουν αυτά του Λονδίνου να φαίνονται ήπια - 54 νεκροί, 1 δις δολλάρια ζημιές, εν έτει 1992) αλλά σίγουρα το θέμα είναι πιο σύνθετο. Ο οικογενειακός ιστός στην Αγγλία έχει χαλαρώσει επικίνδυνα και το community spirit φαίνεται πως δεν είναι ικανό από μόνο του να αναπληρώσει το κενό. Η Αγγλία έχει βιώσει generous welfare conditions και tough austerity measures στην ιστορία της οπότε δεν μπορώ να αποδώσω τα riots καθαρά στο πολιτικό σύστημα όπως στην Ελλάδα (διαφθορά και στα 2 κόμματα εξουσίας). Είναι βέβαιο ότι ο θεσμός της οικογένειας πάσχει και δυστυχώς η πίεση για multicultural integration παρουσιάζει προβλήματα. Βέβαια η φτώχεια και η περιθοριοποίηση ΔΕΝ μπορούν και δεν πρέπει να αγνοηθούν ως υπόστρωμα...

Ας μην ξεχνάμε ότι στα riots του Brixton το 1981, τα οποία ήταν εκτεταμένα, η Margaret Thatcher απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι η ανεργία και ο ρατσισμός έπαιξαν κάποιο ρόλο και απλά αναφέρθηκε σε criminal behaviour. Όμως το επίσημο Report του Lord Scarman ανέφερε ότι: "the riots did represent the result of social problems, such as poverty and deprivation." Τέσσερα χρόνια αργότερα είχαμε και πάλι riots στην ίδια περιοχή! Πάντως και επί Tony Blair (τρίτος δρόμος, New Labour) δεν έγινε καμία αξιομνημόνευτη προσπάθεια ώστε να χτυπηθεί το institutional racism και το anti-social behavior. Δυστυχώς, η αποτυχία ομαλής ένταξης των εθνοτικών ομάδων στο κοινωνικό σύνολο κάνει το cocktail ακόμη πιο εκρηκτικό. Επίσης υπάρχει σοβαρότατο πρόβλημα αλκοολισμού, υπάρχει πρόβλημα με τα teenage pregnancies, υπάρχει πρόβλημα με το bullying και το truancy στα σχολεία και πάει λέγοντας. Όλα αυτά έχουν τραυματίσει τον κοινωνικό ιστό και δύσκολα θα ανακοπεί αυτή η πορεία χωρίς γενναία μέτρα για την αποκατάστασή του. Τα προβλήματα δεν λύνονται με την ανάπτυξη του στρατού και τη διακοπή των social networking sites. Μπορεί μεν να ανακόψεις τη δυναμική τους αλλά η φωλιά θα εξακολουθεί να υπάρχει και εκεί θα επωάζονται συνεχώς νέα αυγά!

Τα προβλήματα είναι πολύπλοκα και σύνθετα και αφορούν πλέον στο σύνολο μιας παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας. Για μένα η έννοια έθνους-κράτους με τη σημασία του 19ου αιώνα είναι πια «νεκρή». Εγώ θα συνεχίσω να επιμένω ότι οι σύγχρονες προκλήσεις είναι πια κοινές και μας αφορούν όλους! Ο εγκλωβισμός σε παρωχυμένους πολιτικούς, οικονομικούς και θρησκευτικούς σχηματισμούς μας ομαδοποιεί και μας στερεί τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τη σκέψη του άλλου. Χρειάζεται διαφορετική, ανοιχτόμυαλη προσέγγιση αλλά δυστυχώς στον ορίζοντα δε διαφαίνεται κάτι τέτοιο. Είναι πολύ λίγοι εκείνοι που μπορούν να ξεφύγουν από τους κλασικούς «ρόλους» τους οποίους έχουν κληθεί να παίξουν και τα «κοστούμια» τα οποία έχουν επιλέξει να φορέσουν. Θα χρειαστούν πολλά συγκλονιστικά γεγονότα  για να κατανοήσει η ανθρωπότητα ότι η προάσπιση του κοινού συμφέροντος είναι η αποτελεσματικότερη στρατηγική αντιμετώπισης των κοινών μας προβλημάτων. Όσο αποφεύγουμε να κοιταχτούμε στον καθρέφτη τόσο η πραγματικότητα θα αλλοιώνεται όλο και περισσότερο σε σημείο που όταν πια θα κάνουμε το βήμα και θα σταθούμε μπροστά του δε θα αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας… Η αυταπάτη είναι ένα «γλυκό» ναρκωτικό από το οποίο θέλει πολλά κότσια κάποιος για να απεξαρτηθεί…

Κλεισμένοι στο κουκούλι μας…

Σωθήκαμε και πάλι, ή μάλλον μας σώσανε και έτσι μπορούμε με άνεση να απολαύσουμε τη θερινή ραστώνη επιστρέφοντας στη συνήθη αδιαφορία μας. Θα ήθελα να επισημάνω ένα-δυο πραγματάκια.

Καταρχήν όπως είπα και πριν δε σωθήκαμε αλλά μας έσωσε η Ευρώπη. Ναι, αυτή η Ευρώπη την οποία εμείς συνεχώς λοιδορούμε και κατηγορούμε για απραξία, αδιαφορία και έλλειψη στιβαρής ηγεσίας. Η Ευρώπη λοιπόν δεν τράβηξε την πρίζα φοβούμενη τον κίνδυνο διάχυσης της δημοσιονομικής κρίσης στις υπόλοιπες χώρες. Σταθήκαμε τυχεροί για άλλη μια φορά αφού η αλήθεια είναι ότι δεν κάναμε αυτά που έπρεπε ώστε να διεκδικήσουμε και δεύτερο πακέτο διάσωσης. Παρά ταύτα η Ευρώπη μας βοήθησε. Αν ήμουν Ολλανδός ή Γερμανός θα καταριόμουν την ώρα και τη στιγμή που οι κυβερνήσεις μου έκαναν τα στραβά μάτια και δέχθηκαν την Ελλάδα στην ΟΝΕ αλλά τώρα πια είναι αργά. Ας το σκεφτόντουσαν καλύτερα…

Ο πρωθυπουργός αξίζει φυσικά τα συγχαρητήρια όχι γιατί έκανε αυτά που έπρεπε αλλά γιατί διατήρησε την ψυχραιμία του και απέτρεψε έστω και την ύστατη στιγμή την άτακτη χρεοκοπία. Με τέτοιες αντιδράσεις από την κοινωνία θα έλεγα ότι στάθηκε στο ύψος των περιστάσεων και δεν διολίσθησε στο φανατισμό, την ανευθυνότητα και την αμετροέπεια την οποία επέδειξαν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Ο Παπανδρέου δεν είναι τζάμπα μάγκας. Τελεία και παύλα. Όμως όσο καλά τα καταφέρνει στην Ευρώπη, έχοντας την ίδια πολιτική κουλτούρα με τον Δυτικοευρωπαίο, τόσο άσχημα τα πάει στο εσωτερικό της ίδιας του της χώρας. Δεν μπορεί να τιθασεύσει το ίδιο του το κόμμα, τους συνδικαλιστές, να βάλει ένα τέλος στην ατιμωρησία, να καταφέρει ένα ισχυρό χτύπημα στη διαφθορά, να περιορίσει τη φοροδιαφυγή, να κάνει ρηξικέλευθες και δυναμικές κινήσεις γενικότερα.

Φυσικά όπως έγραψε ο δημοσιογράφος των New York Times και βραβευμένος τρεις φορές με Πούλιτζερ, Thomas Friedman, στη συνέντευξη που πήρε από τον πρωθυπουργό, αυτό που δυσκολεύεται να αλλάξει ο Παπανδρέου είναι η νοοτροπία. Η αντίσταση του συστήματος είναι λυσσαλέα, είπε χαρακτηριστικά ο πρωθυπουργός στον Friedman. Όμως μπορεί κανείς να αντιτείνει ότι και ο Παπανδρέου ήταν και είναι μέρος του συστήματος οπότε έπρεπε να το γνωρίζει καλά. Δεν έπρεπε να κατεβαίνει στα λιμάνια ως αντιπολίτευση και να ξεσηκώνει τους απεργούς ενώ τώρα ως πρωθυπουργός να αποζητά συναίνεση.

Εν πάσει περιπτώσει παρά τη σωτηρία τίποτε δεν έχει προεξοφληθεί. Αν δε γίνουν άμεσα οι απαραίτητες διαρθρωτικές αλλαγές, εάν αυτό το κρατικοδίαιτο και αντιπαραγωγικό ελληνικό μοντέλο δεν αλλάξει σε ένα άλλο ικανό το οποίο να παράγει πρωτογενή πλεονάσματα τότε θα βρεθούμε και πάλι στην ίδια θέση. Πρέπει να χτυπηθεί αλύπητα η διαπλοκή, η διαφθορά, η αργομισθία καθώς και να αποδομηθεί πλήρως αυτό το λαϊκίστικο μοντέλο συντεχνιακών και μικροκομματικών αντιλήψεων.

Θα γίνει; Η γνώμη μου είναι πως, όχι, δε θα γίνει. Σίγουρα και επειδή οι Ευρωπαίοι θα αναπνέουν πάνω από το σβέρκο μας θα αναγκαστούμε να περιορίσουμε κάπως τη φαυλοκρατία, αλλά αυτό δε θα είναι αρκετό. Πιστεύω ότι θα σερνόμαστε για χρόνια σε ένα μίζερο καθεστώς λιτότητας και ατέρμονης μετρολαγνείας και εκείνοι που θα υποστούν τα μεγάλα βάρη θα είναι και πάλι οι μισθωτοί και οι συνταξιούχοι. Φυσικά ούτε και η κοινωνία μας επιθυμεί την αλλαγή! Τα έχω πει επανειλημμένα αυτά. Ο Έλληνας, κατά ένα παρανοϊκά μαζοχιστικό τρόπο, ηδονίζεται με τον αρνητισμό και την καταγγελία. Δυστυχώς έχουμε φτάσει στο σημείο να μη σεβόμαστε ο ένας τον άλλον ενώ πιστεύουμε βαθιά μέσα μας ότι μόνον εμείς κατέχουμε την απόλυτη αλήθεια.

Η ανοχή μας προς οτιδήποτε κακό συμβαίνει γύρω μας καταδεικνύει και την περιφρόνησή μας προς το κοινωνικό σύνολο ως έννοια. Πάρτε λοιπόν για παράδειγμα τη διπλή φονική τρομοκρατική επίθεση στη φιλήσυχη Νορβηγία με 77 νεκρούς, η συντριπτική πλειοψηφία των οποίων ήταν παιδιά! Εδώ και 24 ώρες η Νορβηγία βιώνει μια ανείπωτη τραγωδία και παρά την έφεσή μας προς την κοινωνική δικτύωση δεν είδα παρά 1-2 άτομα να αναρτούν μια δήλωση συμπαράστασης προς τη φίλη χώρα. Είμαστε μέσα στην καλή χαρά με τραγουδάκια, αστειάκια και πειράγματα! 77 συνάνθρωποί μας βρήκαν φρικτό και αποτρόπαιο θάνατο και δε μας καίγεται καρφάκι! Αύριο όμως μπορεί να βρει εμάς μια ανάλογη τραγωδία και φυσικά θα περιμένουμε την συμπαράσταση της Ευρώπης (και πάλι).

Πριν από ένα μήνα κοντέψαμε να ρίξουμε την κυβέρνηση και απειλούσαμε θεούς και δαίμονες και τώρα μαζέψαμε τα κουβαδάκια μας και σ’ άλλη παραλία (κυριολεκτικά). Είμαστε επαναστάτες αλά καρτ! Έβραζε το twitter λίγο πριν την ψήφιση του μεσοπρόθεσμου και τώρα σε παίρνει ο ύπνος από την απάθεια και την αδιαφορία! Απειλούμε, φωνασκούμε, απαιτούμε, βρίζουμε, απαξιώνουμε, δεν ακούμε ποτέ το συνομιλητή μας, αδιαφορούμε για τον εθελοντισμό, το περιβάλλον και τις πανανθρώπινες αξίες αλλά απαιτούμε να μας σέβονται, να μας τιμούν, να μας θαυμάζουν και να μας διασώζουν!

Η αλλαγή νοοτροπίας λοιπόν είναι το ζητούμενο αλλά δυστυχώς ο λαϊκισμός δεν εκριζώνεται μετά από τόσα χρόνια στρεβλών πρακτικών. Γνωρίζετε τι είπε όμως ο Νορβηγός πρωθυπουργός Jens Stoltenberg μετά τις πρωτοφανείς τρομοκρατικές επιθέσεις στη χώρα του; «Η απάντηση στη Βία είναι περισσότερη Δημοκρατία». Περισσότερη Δημοκρατία λοιπόν… Όχι άλλη μια διαχωριστική, αφοριστική και συναισθηματικά φορτισμένη δήλωση μίσους και εκδίκησης. Περισσότερη Δημοκρατία!

Θα πρέπει να αρχίσουμε κάποια στιγμή να μαχόμαστε για τα ιδανικά του σύγχρονου πατριωτισμού, της ευρωπαϊκής συναδέλφωσης και της παγκόσμιας συνεννόησης πάντα μέσα στα πλαίσια μιας ρεαλιστικής πλατφόρμας αρχών. Προτείνω επίσης και παρά τις αντιξοότητες να βάλουμε λίγη αγάπη στη ζωή μας, να ζήσουμε τη ζωή μας με ορμή και δημιουργική όρεξη. Να συνεισφέρουμε, να προσφέρουμε, να παρακινήσουμε, να προχωρήσουμε μπροστά. Θα πρέπει να βρούμε την απαραίτητη εσωτερική δύναμη ώστε να προβούμε σε αυτή την αλλαγή! Θα πρέπει επιτέλους να σπάσουμε αυτό το απεχθές κουκούλι το οποίο μας περιβάλλει γιατί αλλιώς ο κίνδυνος μετάβασης σ' έναν παρακμιακό, μίζερο, εθνοφυλετικά κομπλεξικό και φοβικό τρόπο ζωής θα είναι νομοτελειακά και η θλιβερή μας κατάληξη…

Τόσα χρόνια επισημαίνω τα αυτονόητα...

"I vividly remember your comparison of German and Greek political and economic systems, and the devastating conclusion you reached for the Greek side as far back as 1992 during our postgraduate studies; now, much of what you said has been confirmed in a dramatic way, with all the sad implications it has and will continue to have for so many of the common Greek people, and for the young Greek generation to come."

Αυτό είναι ένα απόσπασμα από ένα e-mail ενός πολύ καλού Γερμανού φίλου μου από τη Φρανκφούρτη, το οποίο έλαβα πριν από ένα μήνα. Σπουδάζαμε στην Αγγλία το 1992 και από τότε διατηρούμε στενότατη φιλία. Όπως θα διαπιστώσατε ο φίλος μου θυμάται ζωηρά ότι επέκρινα το Ελληνικό πολιτικό και οικονομικό σύστημα πριν από σχεδόν 20 χρόνια! Η Ελληνική κοινωνία βρισκόταν σε κρίση πάρα πολλά χρόνια αλλά όσο ο καθένας από εμάς ένοιωθε άτρωτος δεν είχε την ανάγκη να στηλιτεύσει τα κακώς κείμενα αλλά και να κάνει κάτι ώστε να τα διορθώσει. Μόνο θυμηδία μας προκαλούσε ο ανυπάκουος Έλληνας ενώ περιοριζόμασταν σε σκωπτικά ανέκδοτα και εξυπνακίστικα σχόλια για το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι μια φτωχή χώρα με πλούσιους κατοίκους, ότι εμείς ζούμε τη ζωή μας διασκεδάζοντας έως τις πρώτες πρωϊνές ώρες ενώ οι κουτόφραγκοι κλείνονται μέσα από τις 8, ότι η Ελλάδα δεν έχει ανάγκη κανένα και άλλα τέτοια γραφικά. Πάντοτε ήμουν ο ενοχλητικός της παρέας, ο καθηγητής με τις ανθελληνικές απόψεις, ο γκρινιάρης και ο ανάποδος επειδή επισήμαινα το αυτονόητο! Τόσα χρόνια ο βόθρος μύριζε και εμείς του ρίχναμε κολώνια.

Ήρθε όμως η ώρα της τραγικής συνειδητοποίησης όπου τα πάντα ανατρέπονται μονομιάς και όλοι αναρωτιόμαστε πως και γιατί φτάσαμε εδώ. Τώρα η κοινωνία μας πιάνεται στον ύπνο και ξυπνώντας βίαια ψάχνει αποδιοπομπαίους τράγους και αναζητά μαγικές λύσεις σωτηρίας. Είναι όμως πολύ αργά… Έχει χαθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η πίστη στην αλλαγή και η διάθεση για συλλογικό αγώνα! Η κοινωνία είναι βαθιά διχασμένη ενώ αυτόκλητοι σωτήρες ευαγγελίζονται τη Γη της Χαναάν χωρίς τα 40 χρόνια ανηλεούς περιπλάνησης στην έρημο! Ειλικρινά λυπάμαι πολύ που δικαιώθηκα με αυτό τον τρόπο…

Δυστυχώς, είμαστε διεφθαρμένοι μέχρι το κόκαλο, μάθαμε στον ατομισμό και ξεχάσαμε τι σημαίνει καλή γειτονία και αλληλοβοήθεια! Περιμένουμε να μας επιτεθούν οι Τούρκοι για να ενωθούμε. ΟΧΙ λοιπόν! Παρόλο που την πρώτιστη ευθύνη έχει φυσικά η εξουσία, για το σημερινό μας κατάντημά μας είμαστε όλοι συνυπεύθυνοι, άλλοι λιγότερο και άλλοι περισσότερο. Φτάσαμε λοιπόν στο σημείο με το οποίο ολοκληρώνει ο περίφημος συγγραφέας George Orwell το εξαιρετικά διδακτικό βιβλίο του «Η Φάρμα των Ζώων». Καταλήγει λοιπόν ο συγγραφέας:

«… φωνές ούρλιαζαν με μανία και ήταν όλες ίδιες. Τώρα ήταν ολοφάνερο τι είχε συμβεί στις φάτσες των γουρουνιών. Τα ζώα απ’ έξω κοιτούσαν πότε τα γουρούνια και πότε τους ανθρώπους, πότε τους ανθρώπους και πότε τα γουρούνια, ύστερα πάλι τα γουρούνια και πάλι τους ανθρώπους, αλλά ήταν αδύνατον να διακρίνουν ποιος ήταν ποιος…»

Η γελοιότητα στην πολιτική ζωή της χώρας μας σε μια μέρα και μερικά αυθόρμητα συμπεράσματα.

Καταρχήν και πριν περάσω στο κύριο θέμα μου να ξεκινήσω με την πρώτη γελοιότητα της χτεσινής ημέρας! Ο Κυριάκος Μητσοτάκης όπως και μια βουλευτίνα του ΠΑΣΟΚ ονόματι Χαρά Κεφαλίδου, από τη Δράμα, δήλωσαν δημόσια ότι επιστρέφουν τα βουλευτικά τους αυτοκίνητα ενώ παραιτούνται και από τις αμοιβές των επιτροπών. Προσωπικά τους συγχαίρω θερμά και αν ο Κυριάκος κατάγεται από εύπορη οικογένεια και δεν έχει ανάγκη το βουλευτικό αυτοκίνητο και τα λεφτουδάκια των επιτροπών, η κα Κεφαλίδου από όσο ερεύνησα είναι νέα βουλευτής και δε διαθέτει σε καμία των περιπτώσεων το γερό backup του υιού Μητσοτάκη. Αμηχανία και πανικός κατέλαβε τους άξιους εκπροσώπους μας και άρχισαν αμέσως τα όργανα! Άκουσα λοιπόν τον απαράδεκτο βουλευτή Κερκύρας της Νέας Δημοκρατίας, Νίκο Δένδια, να ομιλεί για «λαϊκισμό» και τον ανεκδιήγητο βουλευτή Ροδόπης, του ιδίου κόμματος, Ευρυπίδη Στυλιανίδη, να λέει με έμφαση: «Τι πολιτικό θέλουμε; Έναν πολιτικό που να είναι υπάλληλος οικονομικών συμφερόντων; Θέλουμε μέσα στη Βουλή να μπούνε μόνο τα πλουσιόπαιδα τα οποία έχουν λυμένα όλα τα βιοποριστικά τους προβλήματα και κάνουν πολιτική από χόμπι;» Έφριξα με αυτά που εκστόμισε! Όχι κύριε Στυλιανίδη, θέλουμε εσάς στη Βουλή που περιμένετε να βιοποριστείτε από την πολιτική! Συνεπώς και η μούτζα σε αυτή την περίπτωση (παρόλο που διαφωνώ με αυτές τις πρακτικές) λίγη είναι κύριε βουλευτά μου! Η γελοιότητα λοιπόν ξεκίνησε από νωρίς το πρωί και συνεχίστηκε!

Από εχτές το πρωί έσπευσε και ο «πολύς» υπουργός των Οικονομικών να μας παραπέμψει στο οικονομικό λήμμα της ημέρας. «Επιλεκτική χρεοκοπία» είναι η νέα μας λέξη και αυτή παπαγαλίζουν από εχτές πολιτικοί, καθηγητές και ραδιοτηλεοπτικά μέσα. Μα δεν είναι χρεοκοπία αλίμονο! Δεν είναι καν ένα πραγματικό οικονομικό γεγονός! Είναι μια απλή αξιολόγηση που αν την εκμεταλευτούμε σωστά θα αποβεί προς το συμφέρον μας. Στο χορό μπήκαν φορτσάτοι πολλοί ραδιοφωνικοί και τηλεοπτικοί σταθμοί με τις εμβριθείς αναλύσεις τους, ενώ παράλληλα δημοσιογράφοι και bloggers έψαχναν στα οικονομικά λεξικά την έννοια της λέξης. Στα κανάλια επιστρατεύθηκαν οικονομολόγοι ώστε να μας καθησυχάσουν. Δε θα χρεοκοπήσουμε κανονικά αλλά επιλεκτικά! Τη σκυτάλη παρέλαβαν τα blogs με τους κλασικούς πια παραλληλισμούς της ελληνικής οικονομίας με τις οικονομίες των χωρών της Λατινικής Αμερικής. Αυτή τη φορά δεν είχε Εκουαδόρ το μενού. Πήγαμε πιο νότια και ανατολικά της ηπείρου και ανακαλύψαμε την πανέμορφη κατά τα άλλα Ουρουγουάη η οποία είχε περιέλθει σε καθεστώς «επιλεκτικής χρεοκοπίας» για 17 ημέρες. Παρέλειψαν βέβαια να αναφέρουν ότι η χώρα αυτή είχε πολύ μικρότερο δημόσιο χρέος και επομένως ήταν ευκολότερη η αντιμετώπισή του. Λεπτομέρειες… Κι έτσι μέσα στη χαρά προχωρήσαμε και στις «εμπράγματες εγγυήσεις» που εγώ προσωπικά τις θεωρώ φυσικό επακόλουθο όταν υπερ-δανείζεσαι. Θα πας για δεύτερο δάνειο και δε θα σου ζητήσει η τράπεζα μια ξεγυρισμένη διπλή υποθήκη; Βεβαίως το θέμα αυτό αντιμετωπιζόταν μέχρι τώρα ως «ταμπού» και απαγορευμένη λέξη από το σύνολο της πολιτικής μας βεντάλιας αλλά και από το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας που πολύ απλά το ονόμαζε «ξεπούλημα». Αλλάζουν οι καιροί…

Στο προκείμενο. Τι είναι η επιλεκτική χρεοκοπία; Επιλεκτική χρεοκοπία σημαίνει ότι ένας οφειλέτης (βλ. Ελλάδα) δεν μπορεί να ανταποκριθεί στο σύνολο των υποχρεώσεών του οπότε επιλέγει να πληρώσει κάποιες αργότερα και κάποιες καθόλου. Ωραίο ακούγεται! Στη δική μας περίπτωση πρακτικά σημαίνει μια επανεπένδυση μέρους της αξίας των ομολόγων μας, σε νέα μακροπρόθεσμης λήξης. Αυτό όμως οι οίκοι αξιολόγησης θα το εκλάβουν ως επιλεκτική χρεοκοπία και ορθά, κατά την άποψή μου. Τις επιπτώσεις που μπορεί να συνεπάγεται μια τέτοια ενέργεια δε μας τις είπε ο υπουργός. Δε μας είπε ας πούμε για πρόσθετα ενέχυρα (το ξεπούλημα που λέγαμε) ώστε να μπορέσει η ΕΚΤ να χρηματοδοτήσει τις τράπεζές μας (αν τα δεχτεί φυσικά αφού αυτά θα αποτιμώνται σε χαμηλότερη αξία). Η διάρκεια του χρόνου που θα είμαστε σε αυτό το ιδιότυπο καθεστώς, καθώς πλέουμε σε αχαρτογράφητα νερά, θα καθορίσει και την επικινδυνότητα του όλου εγχειρήματος. Φυσικά αν εξασφαλίσουμε επαρκή χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση (δεύτερο πακέτο διάσωσης) τα πράγματα κάπως θα εξομαλυνθούν.

Δε θα κουράσω άλλο με μακρο-οικονομικές αναλύσεις που όπως πολύ σωστά μου έγραψε εχτές το πρωί ένας καλός φίλος και κουράζουν και λίγοι πραγματικά τις καταλαβαίνουν, οπότε θα πω το εξής. Δεν έχω πρόβλημα με την αναπροσαρμογή μιας δεδομένης οικονομικής ή πολιτικής στρατηγικής. Είναι μέσα στο πρόγραμμα αυτά ιδιαίτερα σε συνθήκες πρωτοφανούς κρίσης. Έχω όμως την απαίτηση από την εκλεγμένη κυβέρνηση που ψήφισα να έχει το πολιτικό σθένος ώστε να υποστηρίζει τις επιλογές της με θάρρος και συνέπεια. Δύο χρόνια τώρα είμαστε στα ήξεις αφήξεις. Λεφτά υπάρχουν, ξαφνικά λεφτά δεν υπάρχουν, πιστόλι στο τραπέζι, πάει και το πιστόλι, δε θα μειώσουμε μισθούς και δε θα θίξουμε συντάξεις, στον πάτο πάνε κι αυτά, δε θα προσφύγουμε στο ΔΝΤ, εν χορδαίς και οργάνω και στο ΔΝΤ με βαρύγδουπες δηλώσεις τύπου «να κάνουμε σωστά τη δουλειά μας ώστε να αποτινάξουμε από πάνω μας την υποτέλεια», όχι νέα μέτρα, τα μέτρα πέφτουν βροχή, όχι στην αναδιάρθρωση, προς τα εκεί οδεύουμε κλπ. κλπ. Γιατί τόσα ψέμματα;

Δεν αναγνωρίζω τον πρωθυπουργό με τον οποίο έχω συνομιλήσει κατ’ιδίαν τρεις φορές! Εδώ χρειαζόταν πυγμή, αποφασιστικότητα, καθαρές εξηγήσεις από την αρχή. Τότε που η ΝΔ άφησε ρημαγμένη τη χώρα και ο Καραμανλής έφυγε σαν κλέφτης. Εκεί είχε τη μοναδική ευκαιρία ο Παπανδρέου να αλλάξει την Ελλάδα! ΟΛΟΙ θα έβαζαν πλάτη τότε. Και εν πάσει περιπτώσει θα έπεφτε ως ήρωας αφού θα είχε συγκρουστεί με το κατεστημένο και με 10,5 μονάδες πολιτική προίκα. Τώρα θα φύγει με το κεφάλι χαμηλά και απαξιωμένος στη συνείδηση του κόσμου!

Δε φτάνει να γυρίζει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ο πρωθυπουργός πότε να παρακαλεί και πότε να κουνά το δάχτυλο προς τους Ευρωπαίους ηγέτες τονίζοντάς τους τις ευθύνες της Ευρώπης. Ας κουνήσει πρώτα το δάχτυλο στα ντόπια συμφέροντα, στο βαθύ ΠΑΣΟΚ, στους ανάλγητους συνδικαλιστές που το κόμμα του εξέθρεψε και μετά ας πάει και στην Ευρώπη να τους πει: «Κύριοι εγώ έκανα το καθήκον μου. Τώρα η σειρά σας». Αυτό λέει και τώρα αλλά δεν έχει προβεί στις απαραίτητες δομικές αλλαγές ώστε να απελευθερώσει τις δημιουργικές δυνάμεις αυτού του τόπου. Τουναντίον, ούτε τη διαφθορά έχει καταπολεμήσει παρόλο που συμμετείχα σε  δύο συνέδρια της Διεθνούς Διαφάνειας και τον άκουσα να ευχολογεί, ούτε τη φοροδιαφυγή έχει πατάξει, ούτε επενδύσεις έχει προσελκύσει. Χάθηκε μέσα σε ένα δαίδαλο συμβούλων και μαθητευόμενων μάγων οι οποίοι τον έσυραν στη λήψη βάρβαρων, υφεσιακών μέτρων τα οποία έχουν επιδεινώσει την κατάσταση.

Πριν 9 μήνες του έστειλα επιστολή κρούοντάς του τον κώδωνα του κινδύνου όταν εκβίαζε την κοινωνία με εκλογές και πόλωνε την πολιτική ζωή της χώρας. Του είχα πει τότε ότι, «πρέπει να διαμορφώσετε συνθήκες πολιτικής συναίνεσης και κοινωνικής συνοχής. Εκφράζω τον προβληματισμό μου απέναντι σε μια κατάσταση η οποία, όπως φαίνεται, θα γίνει χειρότερη». Πολύ αμφιβάλλω αν του εδόθη ποτέ εκείνη η επιστολή. Ήταν η πρώτη με ήπια επικριτικό περιεχόμενο. Εκείνος κέρδισε άνετα τις Νομαρχιακές εκλογές αφού ο κόσμος φοβήθηκε και πάλι την χρεοκοπία και τα ξέχασε όλα. Μέσα στους εννέα αυτούς μήνες διερράγη ο κοινωνικός ιστός και εμφανίστηκαν «κινήματα» πρωτοφανούς ανυπακοής και έντονης διαμαρτυρίας (βλ. Δεν πληρώνω και Αγανακτισμένοι). Μέσα στους εννέα αυτούς μήνες ξεκίνησε ένας ανηλεής προπηλακισμός βουλευτών και τοπικών πολιτικών αρχόντων ενώ η ΝΔ με τον ανεδαφικά αντιμνημονιακό λόγο του επικίνδυνου λαϊκιστή Αντώνη Σαμαρά πέρασε μπροστά στις δημοσκοπήσεις, λιγότερο από 2 χρόνια μετά τον καταποντισμό της στις προηγούμενες εθνικές εκλογές.

Με τις παλινωδίες, τους κουτσαβακισμούς, τα ψέμματα και τις υπερφίαλες υποσχέσεις δεν πάμε πουθενά! Ένα χρόνο μετά την υπογραφή του μνημονίου (στο οποίο δεν είμαι αντίθετος αλλά ποτέ δεν εφαρμόστηκε σωστά) και το δημόσιο χρέος ενδέχεται να κορυφωθεί στο 161% του ΑΕΠ το 2012 ενώ η ύφεση για το 2011 σύμφωνα με τις εκτιμήσεις θα αγγίξει το 3,8% (τρίτη συνεχόμενη χρονιά η οικονομία σε ύφεση).

Τώρα μας φταίει η Ευρώπη που δεν στέκεται στο ύψος των περιστάσεων… Εγώ να το δεχτώ αυτό ως επιχείρημα. Εμείς τι κάνουμε τόσον καιρό; Στεκόμαστε στο ύψος των περιστάσεων; Βουλιάζουμε και δεν αλλάζουμε. Δεν αλλάζουμε όχι μόνο γιατί ο πρωθυπουργός είναι άτολμος και καταφεύγει στα εύκολα φοροσυλλεκτικά μέτρα αντί να αναμετρηθεί με τα συμφέροντα, αλλά επειδή και μια κοινωνία βρίσκεται σε ολοκληρωτική άρνηση και έχει στηλώσει τα πόδια της σε οποιαδήποτε προσπάθεια αλλαγής. Αν ήταν μόνο οι πολιτικοί διεφθαρμένοι είμαι βέβαιος ότι θα το αντιμετωπίζαμε το πρόβλημα με μια συντεταγμένη αντίδραση απέναντι σε αυτή την παρακμή. Όταν όμως ΚΑΙ η κοινωνία είναι μέρος του προβλήματος από πού θα έρθει η αλλαγή;

Ο πολίτης αυτής εδώ της χώρας παρασύρεται από τα καθρεφτάκια και τις βαρύγδουπες υποσχέσεις γιατί ακόμη περιμένει από τον πολιτικό να τον «τακτοποιήσει» εις βάρος του συμπολίτη του. Ο πολιτικός πολιτισμός μας ήταν, είναι και θα παραμείνει στο ναδίρ γιατί ο σκοπός του Έλληνα πολίτη είναι πρωτίστως η συναλλαγή με το σύστημα και όχι η βελτιστοποίησή του. Ο εφοριακός που παίρνει τη μίζα, ο αστυνομικός που υπερβαίνει τα εσκαμμένα, ο δημοτικός υπάλληλος που βρίσκεται στο super-market όταν εσύ περιμένεις στο Δημαρχείο για να πάρεις ένα χαρτί, ο δάσκαλος που λουφάρει, ο παπάς που κλέβει το παγκάρι, ο γιατρός που παίρνει το φακελάκι και ο πολίτης που αράζει το θηριώδες τζιπ του πάνω στη ράμπα για τους ανθρώπους με κινητικά προβλήματα δεν πιέζονται από κανέναν πολιτικό ώστε να προβούν σε μια τέτοια ανοίκεια πράξη! Απλώς είναι και αυτοί ίδιοι και όμοιοι με τους πολιτικούς. Η ευθύνη βαραίνει το σύνολο μιας δημοκρατικής κοινωνίας. Δεν είμαστε ικανοί να κρατήσουμε καθαρό ούτε το πεζοδρόμιο της γειτονιάς μας!

Ο Αμερικανός όμως το σκουπίζει, ο Γερμανός δεν ξεγελιέται από τα κάθε λογής καθρεφτάκια, ο Σουηδός δεν περιμένει τον τοπικό βουλευτή να τον διορίσει κλπ. Είναι σαφές ότι το αξιακό μας σύστημα, βρίσκεται στα πρόθυρα της ηθικής κατάπτωσης. Η έννοια της συλλογικής προσπάθειας έχει πάει περίπατο και ο καθένας προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε μια ζούγκλα! Ό Έλληνας πολίτης δρα αποκλειστικά και μόνο με γνώμονα το ατομικό του συμφέρον αντιλαμβανόμενος τον εαυτό του ως νησίδα. Έχουμε λοιπόν αληθινά ανοίξει τα μυαλά μας στις προκλήσεις της σύγχρονης κοινωνίας; Η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι!

Δυστυχώς δε διαθέτουμε το ψυχικό σθένος, το ομαδικό πνεύμα, την πνευματική ρώμη αλλά και την ισχυρή δόση αυτοκριτικής για να κάνουμε αυτό που πρέπει. Χωρίς ενδοσκόπηση, η οποιαδήποτε αλλαγή θα εξελιχθεί σε μία ακόμη αυταπάτη. Ένα αναποτελεσματικό, φαύλο κράτος που τρέχει την τελευταία στιγμή να σβήσει τη φωτιά και μια ράθυμη, κουτοπόνηρη κοινωνία που ψάχνει την «ευκαιρία» μέσα στα αποκαίδια! Δεν υπάρχει τσίπα σε αυτό τον τόπο γιατί η έλλειψη ανοχής στη διαφορετικότητα, η πατριδοκαπηλεία, η συναλλαγή, η επιλεκτική ερμηνεία του νόμου, η ισοπέδωση και ο εκχυδαϊσμός των θεσμών από ΟΛΟΥΣ, μας έφεραν κοντά στον πάτο... Γιατί πάτο ακόμη δεν πιάσαμε... Αν φυσικά υπάρχει… Καλό κουράγιο και καλό καλοκαίρι!

The crisis is far from over…

European procrastination will most likely have painful consequences for Greece! On top of that our government is hesitant, wavering and at times inefficient! It is not enough for our Prime Minister to tour the European capitals and attempt to convince our partners that the crisis is systemic. They know that but what they see instead is Greece's lack of determination to root out corruption, combat tax evasion and attract foreign capital. The government asks from the ordinary taxpayer and pensioner to bear the full weight! The damage will be irreparable…

Greece’s financial woes have deep causes. For years this country lived beyond its means relying on European subsidies and goodwill. Corruption is rampant and coupled with a bloated public sector you can easily figure out why our economy is neither productive nor competitive. Most weaknesses in our political system are inbred and there is an urgent need for sweeping institutional reform.

Real and lasting change can only take place if all parties and citizens realize the gravity of the situation we are in and come together as ONE! We simply cannot turn the economy around without political consensus and social cohesion. It will prove to be an insurmountable task.

Moreover, the European dream of political unity is fading and it seems that a monetary union that lacks the drive for a political and economic union will bring upon further instability. Another crucial factor has been the inability of the ECB to enforce fiscal discipline to the debt-ridden countries of the south (plus Ireland).

In any case, my point is that we, as Greek people, must also assume our responsibilities and do our best to change our mentality. On top of that a bitterly divided Europe must eventually find a common voice and address these significant problems with a heavy hand. Otherwise the prospect of unity, stability and progress will be lost forever with catastrophic consequences for the future of European citizens.

Όχι άλλο blame game!

Προς όλους τους καλούς φίλους: Έχω πει επανηλειμμένως ότι αυτό το ατέρμονο blame game δε θα μας οδηγήσει πουθενά παρά μόνο σε ένα ολοκληρωτικό αδιέξοδο! Αυτός ο μονολιθικός και καταγγελτικός λόγος, η εμμονή στην καταστροφολογία και την συνωμοσιολογία καθώς και τα εύκολα συμπεράσματα δε συμβάλλουν καθόλου στην αποκατάσταση των κοινωνικών ρηγμάτων. Έχω πει επίσης ότι δε φτάσαμε εδώ επειδή είχαμε φαύλους πολιτικούς. Φτάσαμε εδώ γιατί ανεχόμαστε και συναλλασσόμαστε ενσυνείδητα με φαύλους πολιτικούς! Η ευθύνη βαραίνει το σύνολο μιας δημοκρατικής κοινωνίας η οποία είναι και βαθιά διχασμένη. Δυστυχώς δε διαθέτουμε το ψυχικό σθένος, το ομαδικό πνεύμα, την πνευματική ρώμη αλλά και την ισχυρή δόση αυτοκριτικής για να κάνουμε αυτό που πρέπει. Χωρίς ενδοσκόπηση, η οποιαδήποτε αλλαγή θα εξελιχθεί σε μία ακόμη αυταπάτη. Ακόμη αρνούμαστε να δούμε τη σκληρή πραγματικότητα στα μάτια και βαυκαλιζόμαστε με στρεβλά ιδεολογήματα περασμένων και μακρινών μεγαλείων!

Εν πάσει περιπτώσει αν και οι απόψεις μου για την ανόρθωση μιας κοινωνίας σε κρίση είναι εκ διαμέτρου αντίθετες με πολλές από αυτές που διαβάζω τους τελευταίους μήνες, θα επιμείνω σε ένα πράγμα. Σεβασμό στη διαφορετικότητα. Μη βγάζετε αυθαίρετα συμπεράσματα και μη δαιμονοποιείτε την αντίθετη άποψη αλλιώς η ζούγκλα είναι επί θύραις... 

Ο καθένας έχει τις απόψεις του και αυτές είναι απολύτως σεβαστές. Ο καθένας επίσης μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του και αυτό είναι το κέρδος. Να επιχειρηματολογούμε, χωρίς ύβρεις και προσωπικές επιθέσεις. Να κερδίζουμε από το διάλογο και να προσπαθούμε να ωφελούμαστε από τις αντιθέσεις μας. Αν το καταφέρουμε αυτό θα έχουμε κάνει ένα σημαντικό βήμα προόδου σε τούτη τη χώρα.